બાળ પ્રિય વિરલ વિભૂતિ નેતા - પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ

 *બાળ પ્રિય વિરલ વિભૂતિ નેતા - પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ*

       ભારતના પ્રથમ વડા પ્રધાન અને ભારતના સ્વતંત્રતા સંગ્રામના મહાન નેતા, પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ, "ચાચા નહેરુ" તરીકે સમગ્ર દેશમાં જાણીતા છે. 14 નવેમ્બર, 1889ના રોજ જન્મેલા નહેરુનું બાળમન અને બાળકો પ્રત્યેનો પ્રેમ એ તેમના જીવનનો એક મહત્વનો ભાગ હતો.

*બાળપણ અને શિક્ષણ:-

          જવાહરલાલ નહેરુએ પોતાના બાળપણમાં સારો સમય વિતાવ્યો. તેમના પિતા પંડિત મોટીલાલ નહેરુ, વિખ્યાત વકીલ હતા અને તેમને શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં આગ્રહ હતો. નહેરુએ શરૂઆતમાં ઘરમાં અંગ્રેજ શિક્ષકો પાસેથી શિક્ષણ મેળવ્યું. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે ઇંગ્લેન્ડના હેરો સ્કૂલ અને પછી કેંબ્રિજ યુનિવર્સિટીમાં ભણવાનું શરૂ કર્યું. ત્યારબાદ તેઓ હાર્વર્ડ અને લંડનના ઇનર ટેમ્પલમાં ન્યાયની પદ્ધતિઓમાં નિષ્ણાત બન્યા. નહેરુએ બાળપણમાં વિદેશી શિક્ષણ લીધું હોવા છતાં, તેમના મગજમાં હંમેશા ભારતની સાંસ્કૃતિક પરંપરા અને મૌલિક માનવતાવાદના વિચાર આવ્યા.

*સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં મહત્વનું યોગદાન:-

       જવાહરલાલ નહેરુના જીવનમાં એક સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય ભારતના સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં જોડાવવાનો છે. તેઓ 1920ના દાયકામાં મહાત્મા ગાંધીજીના માર્ગદર્શન હેઠળ સ્વતંત્રતાના આંદોલનમાં જોડાયા. નહેરુએ કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ તરીકે 1929માં લાહોરના સત્રમાં ભારતના પૂર્ણ સ્વરાજ માટે મજબૂત નિવેદન આપ્યું. તેમની અનેક વખત અંગ્રેજ સરકાર દ્વારા ધરપકડ કરવામાં આવી, અને આના કારણે તેમણે પોતાના દેશ માટે મક્કમતાથી લીધેલા નિણર્યમાં આગળ  વધવામાં હિંમત છોડી ન હતી.

*"ચાચા નહેરુ" - બાળકોના પ્રિય:-

      નહેરુ પોતાના વ્યક્તિત્વમાં અત્યંત પ્રેમાળ અને દયાળુ હતા, ખાસ કરીને બાળકો પ્રત્યે. બાળકોની નિર્દોષતા અને ઉત્સાહ તેમને ખૂબ પ્રિય હતા. તેઓ માનતા કે બાળકો રાષ્ટ્રના ઉદયમાન પાયો છે. તેમની નિર્દોષતા અને સુંદર ભાવનાઓના કારણે, તેઓ દરેક બાળકના પ્રિય ચાચા તરીકે જાણીતા હતા. જ્યારે પણ નહેરુ બાળકોને મળતા, તે બાળકોથી ઘેરાઈ જતાં. બાળકોને મીઠી વાતો, મજાની વાતો અને રમતોમાં તેમને આનંદ આવતો, અને આ કારણે બાળકો તેમના નજીક આવતા.

*બાળદિનની ઉજવણી:-

     જવાહરલાલ નહેરુના જન્મદિવસ, 14 નવેમ્બરે, "બાળદિન" તરીકે ઉજવવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું. આ દિવસે દેશભરમાં સ્કૂલોમાં વિવિધ કાર્યક્રમો અને ગતિવિધિઓ યોજવામાં આવે છે, જેમાં નાટકો, નૃત્ય, ખેલકૂદ, અને કૃતિઓ દ્વારા બાળકોના ટેલેન્ટને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે. આ દિવસ બાળકોને આનંદ, ખુશીઓ અને માન્યતાની સાથે, તેમની આગેવાની અને સિદ્ધિ માટે એક ખાસ તક આપે છે.

*નહેરુની શિક્ષણ માટેની દ્રષ્ટિ:-

    નહેરુએ પોતાના વડા પ્રધાનના કાર્યકાળ દરમિયાન શિક્ષણની નવી નીતિઓ અમલમાં મૂકી. તેમના માટે શિક્ષણએ માત્ર વિદ્યા પ્રાપ્ત કરવાની પ્રક્રિયા નહોતી, પરંતુ વ્યક્તિની મૌલિકતા અને માનવતાવાદના ભાવોનો વિકાસ કરવાનું એક સાધન હતું. તેમણે શિક્ષણ અને વિજ્ઞાનને આગળ વધારવા માટે વિવિધ સંસ્થાઓની સ્થાપના કરી, જેમ કે IITs, AIIMS, NITs, અને અનેક કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ.

    નહેરુજીએ માને છે કે દરેક બાળકને યોગ્ય શિક્ષણ મળે તે દેશના વિકાસ માટે જરૂરી છે. તેમના દ્રષ્ટિકોણ મુજબ, શિક્ષણ તેવું હોવું જોઈએ કે જે બાળકોને એક નવો વિચાર, પ્રશ્ન અને નવી શીખવાની રીતો આપવાનો પ્રયાસ કરે.

*"ડિસ્કવરી ઓફ ઇન્ડિયા" અને બાળકો માટે લખેલા પત્રો:-

     જવાહરલાલ નહેરુએ ખૂબ જ પ્રતિભાશાળી લેખક હતા. તેમના પુસ્તક "ડિસ્કવરી ઓફ ઇન્ડિયા" એ ભારતીય ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ પર એક ઉંડો અભ્યાસ છે. આ પુસ્તકમાં નહેરુએ ભારતીય સંસ્કૃતિના ઉદયથી લઈને વિદેશી શાસન સુધીના વિકાસને તટસ્થ રીતે રજૂ કર્યા છે.

    જ્યારે નહેરુ જેલમાં હતા, ત્યારે તેમણે પોતાના પુત્રી ઇન્દિરા ગાંધીને પત્રો લખ્યા, જે આજે "લેટર્સ ફ્રોમ એ ફાધર ટુ હિઝ ડોટર" નામથી જાણીતા છે. આ પત્રોમાં નહેરુએ ઇતિહાસ, વૈજ્ઞાનિક ચિંતન અને વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણ વિશે સરળ ભાષામાં ચર્ચા કરી છે.

*ભારતના વિકાસમાં યોગદાન:-

     સ્વતંત્રતા પછી, નહેરુએ ભારતના વિકાસ માટે મક્કમ પાયો મૂક્યો. તેઓએ પ્લાન્ડ ડેવલપમેન્ટનો આગ્રહ કર્યો, જેમાં દેશના વિવિધ સેક્ટરોમાં પ્રાથમિક સુધારણા અને વિકાસના કામો શરૂ કરાયા. નહેરુના વડપણ હેઠળ, ભારતે પ્રથમ પાંચ વર્ષીય યોજનાઓનો અમલ શરૂ કર્યો. તેઓએ ઉદ્યોગ, કૃષિ, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનના ક્ષેત્રોમાં સુધારણાની દિશામાં અનેક પ્રોજેક્ટની સ્થાપના કરી.

     નહેરુએ માને છે કે ભારતનું ભવિષ્ય તેના બાળકોના હાથમાં છે. તેઓએ શિક્ષણ અને આરોગ્યમાં સુધારા અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમ સાથે બાળકોને પ્રોત્સાહિત કરીને રાષ્ટ્રના મહાન સર્જક બનાવવા માટે એક મજબૂત પાયો નાખ્યો.

*સારાંશ:-

     જવાહરલાલ નહેરુની દ્રષ્ટિ, પ્રેમ અને દયાએ આજના સમયમાં પણ પ્રમાણમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેઓ માત્ર એક રાજકીય નેતા નથી, પરંતુ એક એવા માનવતાવાદી વિચારક હતા, જેમણે પોતાના જીવનનો મોટો ભાગ બાળકોના ઉત્થાન અને વિકાસ માટે સમર્પિત કર્યો.

     "ચાચા નહેરુ" તરીકે ઓળખાતા, નહેરુના આદર્શો આજે પણ સ્કૂલો, કોલેજો અને શિક્ષણના મંચો પર જીવંત છે. "બાળદિન" ની ઉજવણી દ્વારા, આપણે નહેરુના પાયાનો વિકાસ કરતા, ભારતના ભવિષ્યને વધારે તેજસ્વી અને સજ્જ બનાવી શકાય છે.

     જવાહરલાલ નહેરુના "બાળ પ્રિય" સ્વભાવને આજે પણ યાદ કરવામાં આવે છે, અને તેમના આદર્શો હંમેશા બાળકના ઉજ્જવળ ભવિષ્યની પ્રેરણા બની રહ્યા છે.

- નયના જે. સોલંકી

- આંખો

મોટીવેશન વાર્તા - 25 - સત્ય હકીકત પર આધારિત (શિક્ષણ સશક્તિકરણનું મહત્વ)

 શિક્ષણ સશક્તિકરણનું મહત્વ

(ઇન્ટરવ્યૂ :

મૂળ લેખિકા: કરુણા રાણી  અનુવાદ: ફિરોજ ખાન) 

એક દિવસ, એક કંપનીમાં ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન, બોસ, જેનું નામ અનિલ હતું, તેણે સામે બેઠેલી સ્ત્રીને પૂછ્યું, "સીમા, આ નોકરી માટે તમને કેટલા પગારની અપેક્ષા છે?"

“ઓછામાં ઓછા રૂ. 80,000,” સીમાએ કોઈ પણ ખચકાટ વગર વિશ્વાસપૂર્વક કહ્યું.

અનિલે તેની સામે જોયું અને આગળ પૂછ્યું, “તમને કોઈ રમતમાં રસ છે?

    સીમાએ જવાબ આપ્યો, "હા, મને ચેસ રમવી ગમે છે."

અનિલે હસતાં હસતાં કહ્યું, "ચેસ ખૂબ જ રસપ્રદ રમત છે. આવો, આ વિશે વાત કરીએ. ચેસનો કયો ભાગ તમને સૌથી વધુ ગમે છે? અથવા તમે કયા ભાગથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત છો?"

સીમાએ હસતાં હસતાં કહ્યું, "વજીર."

અનિલે કુતૂહલવશ પૂછ્યું, "કેમ? જ્યારે મને લાગે છે કે ઘોડાની ચાલ સૌથી અનોખી છે."

     સીમાએ ગંભીરતાથી જવાબ આપ્યો, "ખરેખર ઘોડાની હિલચાલ રસપ્રદ હોય છે, પણ વઝીરમાં એવા બધા ગુણો હોય છે જે બાકીના મોહરા કરતા અલગ હોય છે. તે ક્યારેક પ્યાદાની જેમ ચાલ કરીને રાજાને બચાવે છે. ક્યારેક બાજુમાં ખસીને આશ્ચર્યચકિત કરે છે, અને ક્યારેક તે ઢાલ બનીને રાજાનું રક્ષણ કરે છે."

      તેની સમજથી પ્રભાવિત થઈને અનિલે પૂછ્યું, "ખૂબ જ રસપ્રદ! પણ તમે રાજા વિશે શું વિચારો છો?"

સીમાએ તરત જ જવાબ આપ્યો, "સાહેબ, હું રાજાને ચેસની રમતમાં સૌથી નબળો માનું છું. તે પોતાની જાતને બચાવવા         માટે માત્ર એક જ ચાલ લઈ શકે છે, જ્યારે વજીર તેને દરેક દિશામાંથી બચાવી શકે છે."

    અનિલ સીમાના જવાબથી પ્રભાવિત થયો અને બોલ્યો, "ઉત્તમ! ઉત્તમ જવાબ. હવે મને કહો કે તમે તમારી જાતને આમાંથી કયું પ્યાદુ માનો છો?"

સીમાએ જરા પણ વિલંબ કર્યા વિના જવાબ આપ્યો, "રાજા."

અનિલને થોડું આશ્ચર્ય થયું અને કહ્યું, “પણ તમે તો રાજાને કમજોર અને સીમિત ગણાવ્યો છે, જે હંમેશા મંત્રીની મદદની રાહ જુએ છે, તો પછી તમે તમારી જાતને રાજા કેમ માનો છો?

    સીમાએ હળવા સ્મિત સાથે કહ્યું, "હા, હું રાજા છું અને મારા મંત્રી મારા પતિ હતા. તેણે હંમેશા મારા કરતા વધુ મારી રક્ષા કરી, દરેક મુશ્કેલીમાં મારો સાથ આપ્યો, પરંતુ હવે તે આ દુનિયામાં નથી."

   આ સાંભળીને અનિલને થોડો આઘાત લાગ્યો, અને તેણે ગંભીરતાથી પૂછ્યું, “તો તમે આ નોકરી કેમ કરવા માંગો છો?"

    સીમાનો અવાજ કર્કશ, તેની આંખો ભીની થઈ ગઈ. ઊંડો શ્વાસ લઈને તેણે કહ્યું, "કારણ કે મારા મંત્રી હવે આ દુનિયામાં નથી. હવે મારે પોતે મંત્રી બનીને મારા બાળકો અને મારા જીવનની જવાબદારી લેવી પડશે."

    આ સાંભળીને ઓરડામાં ઊંડી શાંતિ છવાઈ ગઈ. અનિલે તાળીઓ પાડીને કહ્યું, "બહુ સરસ, સીમા. તમે એક મજબૂત સ્ત્રી છો

*શિક્ષણ સશક્તિકરણનું મહત્વ*

      આ વાર્તા તે તમામ દીકરીઓ માટે પ્રેરણા છે જે જીવનમાં કોઈપણ પ્રકારની મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી શકે છે. દીકરીઓને સારું શિક્ષણ અને ઉછેર આપવું ખૂબ જ જરૂરી છે.

    જેથી કરીને જો તેને ક્યારેય મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવો પડે તો તે પોતે વઝીર બની શકે અને પોતાના અને પોતાના પરિવાર માટે મજબૂત ઢાલ બની શકે.

     કેટલાક વિદ્વાનોએ કહ્યું છે કે, ઉત્તમ પત્ની એ છે જે તેના પતિની હાજરીમાં એક આદર્શ સ્ત્રી હોય અને તેની ગેરહાજરીમાં તે પુરુષની જેમ પરિવારનો બોજ ઉઠાવી શકે.

*સારાંશ*

       આ વાર્તા આપણને શીખવે છે કે જીવનમાં સંજોગો ગમે તેટલા હોય, જો આત્મવિશ્વાસ અને સમજ હોય તો કોઈપણ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિને પાર કરી શકાય છે. 

(સંકલિત)

- નયના જે. સોલંકી

- આંખો